ข้อมูลพื้นฐาน
- ชื่อวิทยาศาสตร์
- Aristolochia tagala Cham.
- ชื่อวิทยาศาสตร์อื่น ๆ
- -
- ชื่อสามัญ
- Indian Birthwort; Dutchman’s Pipe
- ชื่อท้องถิ่น
- กระเช้าผีมด (กระเช้ามด, ปุลิง)
อนุกรมวิธาน
- อาณาจักร
- Plantae
- หมวด
- Tracheophyta
- ชั้น
- Magnoliids
- อันดับ
- Piperales
- วงศ์
- Aristolochiaceae (วงศ์ไก่ฟ้า)
- สกุล
- Aristolochia
- ชื่อเฉพาะสปีชีส์
- tagala
ลักษณะพืช
- ลักษณะการเจริญเติบโต
- ไม้เถาเลื้อยที่มีลำต้นกลมและแข็งแรง เจริญเติบโตโดยเลื้อยผ่านพืชอื่นหรือพื้นดิน เหมาะกับพื้นที่ชื้นและมีแสงแดดรำไร
- ความสูง
- เถาเลื้อยยาวหลายเมตร ขึ้นอยู่กับพื้นที่และการพยุงตัว
- ลักษณะลำต้น
- ลำต้นเถาเมื่อต้นยังอ่อนมีขนละเอียด ต่อมาขนร่วงจนเกลี้ยง ผิวเถามีร่องตามยาวที่ชัดเจน
- ลักษณะใบ
- ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปไข่ถึงรูปไข่แกมใบหอก ปลายแหลม โคนใบเว้าลึกเป็นรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ มีเส้นใบบุคลิกชัดเจน
- ลักษณะดอก
- ดอกเป็นช่อ มีทั้งเกสรเพศผู้และเพศเมียในดอกเดียวกัน กลีบดอกเชื่อมติดเป็นหลอดที่ป่องคล้ายถุงหรือกระเปาะเล็ก ๆ
- สีดอก
- สีเขียวอ่อนถึงสีเหลืองหรือมีลวดลายอ่อนตามธรรมชาติ
- ลักษณะผล
- ผลมีลักษณะค่อนข้างกลมหรือรีแกมขนาน เมื่อแก่จะแตกตามยาวเป็น 6 ส่วน รูปร่างคล้ายกระเช้า
- ลักษณะเมล็ด
- เมล็ดสีน้ำตาลอ่อน รูปไข่หัวกลับ มีปีกบางช่วยในการกระจายลม
สภาพแวดล้อม
- ถิ่นกำเนิด
- เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
- การกระจายพันธุ์
- พบในจีน อินเดีย ศรีลังกา พม่า กัมพูชา เวียดนาม มาเลเซีย และประเทศไทย โดยกระจายทั่วไปในพื้นที่ป่าดิบและป่าเบญจพรรณหลายจังหวัด
- ถิ่นอาศัย
- ป่าดิบชื้น ป่าเบญจพรรณ และพื้นที่ค่อนข้างชื้นทั้งในระดับต่ำและระดับปานกลาง
- ความต้องการดิน
- ดินร่วน ดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดีและมีความชื้นเพียงพอ
- ความต้องการน้ำ
- ชอบความชื้นสูง แต่ไม่ทนน้ำขังเป็นเวลานาน
- ความต้องการแสง
- แสงรำไร – แสงอ่อน เหมาะกับบริเวณที่ไม่ได้โดนแดดจัดโดยตรง
- ภูมิอากาศ
- ภูมิอากาศร้อนชื้นถึงกึ่งร้อนชื้น
ข้อมูลสภาพอากาศ
- ระดับความสูง
- 5–1,030 เมตรจากระดับน้ำทะเล
- อุณหภูมิ
- 20–32°C (ค่าประมาณทั่วไปในพื้นที่กระจายพันธุ์)
การปลูก
- การเพาะปลูก
- ปลูกเป็นไม้ประดับในสวนหรือซุ้มเลื้อยควรจัดวางในพื้นที่ที่มีร่มเงาและมีความชื้นสูง พร้อมระบบน้ำที่สม่ำเสมอ
- การขยายพันธุ์
- นิยมใช้วิธีเพาะเมล็ดและการปักชำเถาในสภาพที่เหมาะสม
- การดูแล
- รดน้ำให้ความชุ่มชื้นสม่ำเสมอ ตัดแต่งเถาเพื่อควบคุมทรงพุ่ม และเพิ่มอินทรียวัตถุในดิน
- ศัตรูพืช
- เพลี้ยอ่อน และหนอนกินใบอ่อน
- โรคพืช
- โรคเน่าในที่ชื้นจัดจากเชื้อรา
- ระยะเวลาเก็บเกี่ยว
- ไม่มีการเก็บเกี่ยวเชิงพาณิชย์ เนื่องจากเป็นไม้ประดับและพืชป่า
การใช้ประโยชน์
- การใช้ประโยชน์
- ปลูกเป็นไม้ประดับและเพื่อศึกษาทางพฤกษศาสตร์
- การใช้ด้านอาหาร
- ไม่มีการใช้ประกอบอาหารโดยตรง
- สรรพคุณยา
- ส่วนของต้น ใบ และรากมีการใช้ในบางพื้นที่เป็นยาพื้นบ้าน แต่ต้องระวังพิษต่อไตจากสาร aristolochic acids
- ใช้ในอุตสาหกรรม
- มีการศึกษาทางเภสัชวิทยาและการใช้งานด้านไม้ประดับ
ความเป็นพิษ
- ความเป็นพิษ
- มีสาร aristolochic acids ซึ่งเป็นพิษต่อไตและพบว่าเป็นสารก่อมะเร็งในสัตว์ทดลอง
- ส่วนที่กินได้
- ไม่มีส่วนที่กินได้เพื่อบริโภค
- ส่วนที่เป็นพิษ
- ทุกส่วนของพืชอาจมีสารพิษเฉพาะในปริมาณต่างกัน
โภชนาการ
ไม่มีข้อมูลโภชนาการ เนื่องจากไม่ใช่พืชอาหาร
สถานะอนุรักษ์
- สถานะ IUCN
- Data Deficient (DD) – ข้อมูลไม่เพียงพอสำหรับการประเมินสถานะ
- ภัยคุกคาม
- การเปลี่ยนแปลงถิ่นอาศัยและการเก็บจากธรรมชาติ
- กฎหมายคุ้มครอง
- ขณะนี้ยังไม่มีการระบุในกฎหมายคุ้มครองพืชป่าของไทยโดยเฉพาะ
พันธุกรรม
- โครโมโซม
- ยังไม่มีข้อมูลที่ยืนยันแน่ชัด
- บันทึกพันธุกรรม
- Aristolochia tagala เป็นหนึ่งในสปีชีส์ของสกุล Aristolochia ที่มีความหลากหลายทั้งด้านพันธุกรรมและรูปแบบการผสมเกสร
ฤดูกาล
- ฤดูออกดอก
- ฤดูฝนจนถึงต้นฤดูหนาว
- ฤดูให้ผล
- ผลเริ่มพัฒนาหลังดอกโรยและแก่ประมาณหลายเดือนหลัง
- ฤดูเจริญเติบโต
- เจริญเติบโตดีในช่วงฤดูฝนที่มีความชื้นสูงพร้อมแสงรำไร